ПЕРЕЛІК ДИСЦИПЛІН:
  • Адміністративне право
  • Арбітражний процес
  • Архітектура
  • Астрологія
  • Астрономія
  • Банківська справа
  • Безпека життєдіяльності
  • Біографії
  • Біологія
  • Біологія і хімія
  • Ботаніка та сільське гос-во
  • Бухгалтерський облік і аудит
  • Валютні відносини
  • Ветеринарія
  • Військова кафедра
  • Географія
  • Геодезія
  • Геологія
  • Етика
  • Держава і право
  • Цивільне право і процес
  • Діловодство
  • Гроші та кредит
  • Природничі науки
  • Журналістика
  • Екологія
  • Видавнича справа та поліграфія
  • Інвестиції
  • Іноземна мова
  • Інформатика
  • Інформатика, програмування
  • Історичні особистості
  • Історія
  • Історія техніки
  • Кибернетика
  • Комунікації і зв'язок
  • Комп'ютерні науки
  • Косметологія
  • Короткий зміст творів
  • Криміналістика
  • Кримінологія
  • Криптология
  • Кулінарія
  • Культура і мистецтво
  • Культурологія
  • Російська література
  • Література і російська мова
  • Логіка
  • Логістика
  • Маркетинг
  • Математика
  • Медицина, здоров'я
  • Медичні науки
  • Міжнародне публічне право
  • Міжнародне приватне право
  • Міжнародні відносини
  • Менеджмент
  • Металургія
  • Москвоведение
  • Мовознавство
  • Музика
  • Муніципальне право
  • Податки, оподаткування
  •  
    Бесплатные рефераты
     

     

     

     

     

     

         
     
    Білоруський народний календар (Народний каляндар беларусаў )
         

     

    Культурологія

    МІНІСТЕРСТВА АДУКАЦИІ РЕСПУБЛІКІ БІЛОРУСЬ

    БЕЛОРУСКІ НАЦИЯНАЛЬНИ ТЕХНІЧНИ УНІВЕРСІТЕТ

    Кафедра: "Гісториi, сусветнай і айчиннай культури".

    РЕФЕРАТ

    на тема: "Народний каляндар беларусаў".

    Виканала: Крупенько Ю.У.

    2 курс

    Мінск, 2002 р. < p> План.

    1. Фарміраванне і евалюция білоруського каляндара. Сувязь элементаў паганскай і хрисціянскай абраднасці.

    2. Беларускія каляндарния святі: зімовия, вясновия, летнія і восеньскія.

    "Каб зразумець сябе сапраўдным чалавекам, уявiць

    приналежнасць та свойого роднага, білоруського, сла-вянскага, зразумець свае Месце ў сусвеце , неабход-на вивучаць народния каштоўнасцi, тое, што стагод-дзямi стваралi, выкарыстоўвалi захоўвалi Наші продкi ".

    I. В. Казакова

    У кожнага народу спрадвеку веўся свій каляндар, у якiм з пакалення ўпакаленне перадавалiся мудрасць, веди, вопит жыццевых назiранняў. Мелi такiкаляндар i білоруси. БАГАЦ духоўны світло наших продкаў, iх надзвичайниталент, яскрава фантазiя, гумар адбiлiся ў абрадах i звичаях, гульня iпіснях, прикметах i павер'ях. Беларускi працаўнiк прымаў у памяцi шматлiкiяпаради i забарони, виказания вобразним словами. Ен добра ведаў, калiю можнавесялiцца, а калiю ўстрымлiвацца пекло забаў, калiю можна брацца за тую цi iншупрацу, а калiю наадварот, адкласцi яе, каб НЕ нашкодзiць сабе i блiзкiм.

    Каляндар ахоплiвае дзень за днем увесь рік, змяшчае ў сабе шматлiкiяабради, звичаi, прикмети, павер'i, приказкi. Шматвякави вопит назапашанимногiмi пакаленнямi папярэднiкаў, быў для земляроба азбукай i граматикайусяго яго жицця. Перададзени ў спадчину, ен дапамагаў ариентавацца ў З'яваприроди, ад якiх няредка залежаў Ураджай - кринiца iснавання селянiна, усейяго сям'i.

    Асобния днi року i Надав целия перияди ўстрымалiся селянiнам яксваеасаблiви паказчик для приняцця тих цi iнших заходів у гаспадарчих справах.
    Многiя з гетих дзен акружалiся магiчнай таямнiчасцю, шерагам патрабаванняў,парушенне якiх, ва ўяўленнi сялян, маглів принесцi шмат шкоди. Таму тактривала ўрасталi ў свядомасць людзей кареннi різни прикмет, вераваняў iпрымхаў.

    Кожны дзень року ў хрисцiянскiм календар (як праваслаўным, так iкаталiцкiм), быў запоўнены iменамi святих, прарокаў, апосталаў, пакутнiкаў.
    Чи не ўсе яни, зразумела, адзначалiся ў будзенним жиццi роўнай ўвагай. Аднидати праходзiлi зусiм неприкметна; з другiмi звязано пасобния павер'i,паради виконваць цi, наадварот, не виконваць тую цi iншу працу; трецiяшанавалiся як вялiкiя святі i билi акружани абавязковимi ўрачыстымiабрадамi.

    Беларускi народні каляндар розкриває не рад намi складала светапоглядбілоруського селянiна, яго глибокае відання природи i любоў да яе,цягавiтасць та працю, деманструе багатия творчия здольнасцi, невичерпнуюфантазiю, палет дапитлiвай думкi.

    Слова "каляндар" паходзiць пекло старажитнаримскага "календ"
    ( "Calendae"), што азначала: першия числи кожнага місяця (днi маладзiка).
    Наймену адпавядае i слову "каляндариум" - кнiга, куди запiсвалiся даўгi,праценти па якiх патребна було плацiць, i маладзiковия днi.

    Месяцавия ( "лунния") заходи часу - найстаражейшия. Лiк часу толькi пазвароту Місяця, што iснаваў у першабитним грамадстве, называўся месяцавимкаляндаром. Дагетуль захавали ў побице сялян завядзенка Початок різниробіт суадносiць з пэўнымi квадратамi Місяці: маладзiк, веташок, падпоўня,поўня, зиход i Г.Д. Развiцце земляробства, жывелагадоўлi привялопершабитнага чалавека да каристання i большимi храналагiчнимi мерамi:сезонамi, гадамi. Так з'явiлiся ў старажитним Свецє Сонечна i Сонечна -месяцави каляндари. Апошнi ўжо змяшчаў некалькi месяцавих параў (приблiзна
    12,4). Праз шераг гадоў дадавалi целую месяцавую пару, каб приблiзiцьмесяцави рік та сонечнага.

    Чалавецтва на працягу свойого iснавання ўдасканальвала заходи часу, кабкаляндар лепшо адпавядаў астранамiчнамў році. У 46 Годзьо та н.е. у
    Старажитним Риме, дзе дзейнiчаў складала i нязручни Сонечна-месяцавикаляндар, праслаўлены палкаводзец i ўладар Гай Юлiй Цезар здейснiў реформуў летазлiченнi. Згодна новаўвядзенню, Новий рік пачалi святкаваць з 1студзень, а працягласць року стала раўняцца 365,25 сутак. Але ж суткiбиваюць толькi поўнымi, Таму ў яго сiстеме Три гади билi на 365 сутак, ачацверти - 366. Дзеля ўшанавання такий важнай падзеi сiстема летазлiченняПача називацца юлiянскай, а місяць нарадження Цезара - юлiўсам.

    У 324 р. Римскi iмператар Канстанцiн абвясцiў хрисцiянства дзяржаўнайрелiгiяй. А на настўпны рік ен сабраў у Нiкеi царкоўны Сабор, на якiм буловирашана святкаваць дату ўваскрэсення Христа ў перияд памiж 22 сакавiка i
    25 красавiка. Есць меркаваннi хранiстаў, што Iсус Христос быў розіп'ято накрижі 23 красавiка, а ўваскрос 25 сакавiка. У сувязi з гетим датасвяткавання Вялiкадня визначаецца наступним чинам: гета павiнна Биць першаянядзеля пасля першай поўнi (фаза місяця), якая надиходзiць пасля днявеснавога раўнадзенства.

    Нову реформу календар правеў тато римскi Григір ХШ на АСНОВАпраект iтальянскага доктара i математика Луiджи Лiпiе. Вядома, штоаналагiчную структуру календар яшчэ ў 1560 распрацаваў астраном Петрус
    Пiтат. Справа ў тим, што юлiянскi каляндар страцiў за некалькi стагоддзяў
    10 дзен i дату святкавання веснавога раўнадзенства НЕ адпавядалаастранамiчнаму календар. Папа Григір ХШ прапанаваў нову сiстему, у якойулiчвалася гета папраўка. Новае летазлiченне було распачата ў кастричнiку
    1582 (замести 5 кастричнiка адразу перайшлi та 14) i атрималi назвугригариянскай.

    Вядома, што ў 1054 хрисцiянства падзялялася на дзве канфесii:праваслаўе, якое притримлiвалася юлiянскай сiстеми (або старог стигла), iкаталiцизм, якi прытрымлiваўся новаго стигла (або григариянскай сiстеми).

    Практична ўсе каталiцкiя краiну Заходняй Еўропы адразу ж перайшлi нагригариянскую сiстему ўпарадкавання часу. Праваслаўе, якое панавала ўкраiнах Усходняй Еўропы, упарта трималася старої традициi. I толькi ў 1918р. 24 студзень саўнарком РРФСР прыняў Декрет аб увядзеннiзаходнееўрапейскага календар. Пастанова примушала адразу пасля 31 студзеньлiчиць не 1, а 14 лютага.

    Якi каляндар iснаваў у беларусаў? Як сведчаць археалагiчния знаходкi,усходнiя слов'яни мелi речийния календар - на iх язичнiкi ўмоўнымi знакамiабазначалi днi свят i iгрышчаў, земляробчих робіт. Академiк Б.А. Рыбакоўналiчвае каля дзесятка сасудаў II - IV вякоў, па якiх раней "чтааху
    (вважали) i гатааху (ворожили) ". Специяльнага даследвання на материялебеларускiх знаходак Пакуль невядома. Акрам гетага, усходнеславянскiянароди каристалiся драўлянымi брускамi даўжыней 30 - 50 сантыметраў зтрима, чатирма цi шасцю гранямi, дзе рабiлiся специяльния розния календар,вирабленние памiж XII i XVIII стагоддзямi.

    калiю ж адзначаўся Новий рік у Беларусi? Земляробчия светкаваннi новагороку вядоми Вясна, літах, восени i зiмой. Такi дзень звичайнапрыстасоўваўся та адпаведнага становiшча на небі свяцiлаў: сонца, місяця,магчима Надав, i асобних зорак. Часцей гета було "пасля поўнi, веташам", якгаварилi ў народзе, у першу маладзiк пасля веснавога раўнадзенства (20 -21сакавiка), летняга сонцастаяння (21 -22 чэрвеня), асенняга раўнадзенства
    (22 - 23 верасня) i зiмовага сонцастаяння (21 -22 сніжно).

    У народному календарі блiжей так названих дзен стаяць i адпавядаюцьнавагодняй традициi наступния святі: Вясна - Вялiкдзень, Великдень (нядзеля ўперияд з 4 красавiка па 8 травня/ст. ст. з 22 сакавiка па 25 красавiка);
    Збори, Iзбор (нядзеля першага тидня пасля

    Масленiци); Аўдоцця Вясноўка (14 сакавiка/1 сакавiка, перш дзень Вясна);
    Казiмiр у католiкаў (4 сакавiка), Благавешчанне, Звеставанне (7 красавiка/
    25 сакавiка, свята прилету Буслов, абрад "гукання Вясна"); i iнш.

    літах - Івана Купала (раней часом сонцастаяння, затим у адних регiенах 23чэрвеня, у другiх 6 лiпеня).

    Восени - Багач, Багатнiк, Багатуха, Інша Прачистая, Інша спажа
    (21 верасня/8 верасня, старажитнае свята заканчення ўборкi зерневих);
    Сямень, на якiх виконвалi абрад "жанiцьби комiна" (14 верасня/1 верасня).

    Зiмою - Каляди (з 7 па 18 студзень); Каляди ў беларусаў-католiкаў (з
    25 сніжно па 5 студзень); варвари (17 сніжно/4 сніжно).

    Старажитния слов'яни, якiя каристалiся "паганскiмi" мерамi часу, у тимлiку i Сонечна-месяцавим календарем, з приняццем хрисцiянства принялiюлiянскае летазлiченне па вiзантийскаму ўзору, але Новий рік пачиналi не з 1студзень, як у Риме, а па палею старажитнай традициi - Вясна, 1 сакавiка.
    Пра гета яскрава сведчаць валачобния песнi:

    "... Та ў тим кресле сам Бог сядзiць,

    Каля бога ўсе святої

    Шахуюцца, рахуюцца,

    Каму ўперад на розробцівиходзяць.

    Аўдахея, перший святці, -

    Вясна ў сходзе ... "

    (Iлукстенскi павет;

    Сахараў,

    1940)

    У iнших вириянтах валачобних пісень у якасцi першага свята рокувиступаюць розния, блiзкiя та веснавога раўнадзенства:

    Святої Саракi напярод пайшлi ...

    (Вiцебск губернії;

    Шейн, 1887)

    Благавешчанька ,

    Перша Святка

    Житцо рушиць ...

    (Дзiсенскi павет;

    Черни,

    1895)

    ... Перша святцях i чим заняцца.

    Казiмiрка - дроўцы сячи ...

    (Мiерскi раен;

    1970) < p> Перша святцях - нова летца

    Святі Яня, боскi будівлі,

    Узяў кмочи залатия, адамкнуў зямля, пусцiў расу ...

    (Браслаўскi раен; 1963)

    А святі Барис - ен у богапавиш,

    Ен канi пасе ў зялених луках

    (Ширма, 1962).

    Гетия приклади адлюстроўваюць шматвариянтнасць язичнiцкагасветаўспрымання, iмкненне пристасаваць сваю віру та нова. У "валачобнимкалендар "прадстаўлены ў якасцi новаго року i святі, час правядзення якiхзалежиць пекло становiшча нябесних свяцiл.

    першого свята - святога Вялiкдзень,

    Свят Вялiкдзень з червоним яечкам ...

    (Шейн, 1874)

    Святі Iзбор

    Упярод ступiць,

    Зiмку зрадзiць,

    Сошки ладзiць.

    (Мiерскi раен, 1972)

    Адначасова з вариянтамi валачобних пісень, у якiх на першае Месцеставiлiся вясновия днi, битавала i значна частка iх, дзе ўпамiналасязiмовае свята Ражаство:

    Свято Ражаство

    Упярод ПАШЛИ

    Нови гадок

    Павеў радок

    (Лепльскi раен , 1976)

    Гiстория змен у каляндари, звязана з перанясеннем святкавання новагороку, не проста. Реформи натикалiся на супрацiўленне народу, якi даражыўтрадициямi мiнулага i НЕ прымаў душею новаўвядзеннi. Адчуваецца, штомацнейшия веснавия i зiмовия традициi, якiя пусцiлi глибокiя каранi ўсвядомасцi народу, не далi развiцца Новай релiгiйнай абраднасцi ў сялянскiмпобице. Тая частка Беларусi. Што була ў федэратыўным Саюз з Польшай, у
    1582 Годзьо перайшла на григариянскi стигла. Нечакани пераход принес шматблитанiни i Надав гора.

    9 студзень 1584 ў Вялiкiм княстве Лiтоўскiм вийшла специяльнаяграмотою, што прадпiсвала адзначаць святі ў новим стилi. Принципова доўгакаристалася старим календарем унiяцтва. У 1596 Годзьо пачинальнiкi ўнii
    Iпацiй Пацей i Кiрила Тарлецкi зрабiлi спробу пераводу на нові стигла, алеяна була няўдалай. У сваю чаргу сiнод Речи Паспалiтай сваiмi актамiнеаднаразова прадпiсваў заходи пакарання тих, хто выкарыстоўваў старі стигла.
    А царскiя ўлады ў далучаних беларускiх землях устанаўлiвалi старі юлiянскiкаляндар i жорстка распраўлялiся з унiятамi. "Используйте Беларускi ўнiятыпрыстасоўваюць свій каляндар да сучаснага летазлiчення (григариянскагастигла), а ўкраiнскiя каритаюцца старим.

    Унiяцкi каляндар добра захоўваецца ў беларускай вуснай народнайтворчасцi. Ен адлюстровани ў народних приказках, падання, піснях. БільшеТАГО, можна мераваць, што ўнiяцкае асяроддзе з яго талерантнасцю, сувязю знародам, роднай мова маглів творча i дзейсна сприяць у XVI - XVIIстагоддзях як з'яўленню нових вусних твораў, так i развiццю многiх жанраўфальклору. Асаблiва гета адносiцца так "каляндарних" жанраў: приказак,павер'яў, падання, валачобних пісень i iнш.

    Народна памяць любоўна зберагае як нядаўнiя, так i старажитниявераваннi сваiх продкаў.

    Яшчэ та ревалюциi неаднаразова ставiлася питанне аб реформекалендар, бо ен НЕ быў дастаткова дакладни, у параўнаннi з астранамiчнимразыходзiўся на некалькi сутак. У 1918 Годзьо декретам Саўнаркома краiнуперайшла на григариянскi каляндар. Згодна декрету, дата, што iшла за 31студзень, у тим Годзьо стала не 1, а 14 лютага. Присвяткi i святі народногокалендар на Беларусi сярод праваслаўных замацавалiся па старим стилi, асярод католiкаў - па новим. Таму афiцийни грамадзянскi Новий рік адзначаеццапа новим - 31 сніжна, а на большай териториi Беларусi Каляди - з 7 па 19сніжно.

    Першия звесткi аб календар знаходзяцца ў "Астрамiравим евангеллi"
    (1056 - 1057).

    Лiчицца, што першу Беларускi каляндар видадзени ў 1587 Годзьо, аб чимзасведчилi вiленскiя Беларускi календар 20 - 30-х гадоў нашагастагоддзя. Магчима, маецца на ўвазе "Календар' римському нові", випушчани ўзгаданим Годзьо Герасiмам Сматрицкiм у Астрозе, цi што-небудзь iнша. Але,як вядома, яшчэ ў 1522 Годзьо ў беларусаў iснавала "Мала падарожная кнiжка"
    - Каляндар, "викладений з грецької на російську мову доктором Франциском з
    Полоцька ". У гетим друкаваним усходнеславянскiм царкоўна-астранамiчнимкалендар, разлiчанним на 1523 - 1543 гади, побач з григариянскiмлетазлiченнем надані i юлiянскае. Змешчани "Псалтир", "Часаслоў",некалькi канонаў, "Шасцiдневец", "Саборнiк", куди ўвайшлi "Святці" i
    "Пасхалiя". У "Малій падарожнай кнiжци" славути Скарина для сваiх землякоўна роднай беларускай мове тлумачыў АСНОВА пазнання летазлiчення.

    Хрисцiянскi каляндар адлюстровани на многiх гравюрах скарынаўскiхвыданняў.

    Новий етап у гiсториi білоруського народного календар звязана зпадзвiжнiцкай дзейнасцю фалькларыстаў i этнографаў А.
    Багдановiча, I. Бермана, Е. Раманава,
    Я. Чачата, Ф. Карскага, М. Нiкiфароўскага i iнш. Яни сабралi багатіматериял, якi адлюстроўвае шматграннае духоўнае жицце білоруського народу ўприказках, прикметах, піснях, абрадах, падання, гульня, святах.

    Так ревалюциi Беларускi календар з рознимi патребнимi звесткамiдрукавалiся ў Варшаві, Кракаве, Маскве, Петраградзе, Бяресцi, Вiльнi,
    Гомелi, Гродно, Магiлеве, Менску, Полацк i iнш. Аднака сталлю традицию iхвипуску па сутнасцi сфармiравалi выдаўцы "Наша нiви". Перша выйшаў на
    1910 у друкарнi Марцiна Кухта ў Вiльнi. Аўтары iкнулiся, каб гетияневялiкiя кнiжачкi сталi кариснимi i неабходнимi асноўнаму читачу --селянiну. Каляндар падаваўся па місцях у трох розділах: праваслаўным,римска-каталiцкiм, грека-каталiцкiм (унiяцкiм) i адпаведна на трох мовах --царкоўнаславянскай, польскай i беларускай. Ва ўнiяцкай частци назва свята iпрысвяткаў траплялiся прастамоўныя, у канцы змяшчалi некатория приказкi:
    Вялiкдзень (Великдень); Ражаство св. Iвана Хрисцiцеля (Різдво Iоанна
    Предтечі), i iнш. Хаця i каротка, але быў прадстаўлены яўрэйскi каляндар,што сведчила аб демакратичнасцi i верацярпiмасцi ўкладальнiкаў.

    у календар змешчани розния цiкавия i карисния материяли - змен фаз
    Місяці, надвор'е, дати кiрмашоў на Беларусi i iнш. Акрам ТАГО, друкавалiсятворы пiсьменнiкаў, фальклорния материяли, асвятлялiся палiтичния iеканамiчния питаннi.

    Приблiзна па такому принципу створани наступния виданнi: "Беларускiкалендар на 1917 рік "," Беларускi гаспадарчи календар на 1926 рік ",
    "Беларускi гаспадарчи календар на 1930 рік" i iнш.

    На станаўленне і развіцце беларускай традицийнай абраднасці на працягуапошняга тисячагоддзя аказалі значно ўплыў розния релігійния веравученні,якія, умацоўваючы свае пазіциі ў нашим краі, няредка імкнуліся абвергнуцьспрадвечния мясцовия абради, звичаі, вераванні і м. д., падмяняючи іханалагічнимі новаўвядзеннямі ці падробкамі, якія грунтаваліся на ўласнайсветапогляднай АСНОВА. Але, як сведчиць гістаричная реальнасць, народниятрадициі Нельга наўмысна ні вижиць, ні падмяніць, ні забараніць, Акрам тихвыпадкаў, калі яни свядома губляюцца і адиходзяць у нябит у етнічнайпамяці, як аджыўшае і непатребнае звяно ў культурним укладзе жицця.
    Яскравим сведчаннем Таму ўпартая барацьба хрисціянства з язичніцтвам, штовялася на працягу целага тисячі-годдзя, але, відавочна, винікі яемалазначния, бо Яна не змагла канчаткова зламаць релігійния светапогляднияпастулати наших далекіх продкаў-язычнікаў, якія так і захаваліся ўсвядомасці людзей да наших часоў. У сенняшнім виглядзе і язичвіцтва, іхрисціянства хутчей утвараюць целасную АСНОВА культурнага здабитку нациі.

    Хрьісціянства, павеўшы ўпартую барацьбу за знішченне язичвіцтва,выкарыстоўвала сами розвия метади для дасягнення палею мети, ад забарон такактыўнай ідеалагічнай хрисціянізациі народних мас. Ужо з самого пачаткуўвядзення вова релігіі хрисціянскія прапаведвікі аб'явілі язичвіцтвапаганскай віра, людзей, якія ўпарта адстойвалі і абаранялі віру ў сваіхдахрисціянскіх Багоў, називалі пагавцамі, Надав Багоў язычнікаўперайменавалі ў ідалаў. У 1551 Годзьо ў Широке вядомай пастанове СтоглавагаСабору язичніцкія звичаі і абради билі асуджави і ўвогуле забаронени.

    Трэба зазначиць, што хрисціянскія прапаведнікі падобния пастановивиконвалі даволі сумленна.

    Правядзенне хрисціянскіх пастоў, калі НЕ дазваляліся любі ўвесяленні,гулянні, спяванні, припадае на дві правядзення мвогіх сама велика важвихязичніцкіх ритуальних дзен. Так, перадвелікодни сямітидневи постсумяшчаецца з Гука Вясна, пятроўскі пост (з канц Траечнага тидня так 12ліпевя - дня апосталаў Пятра і Павла) припадае на дві Івана Купала, адвухтидневи Успенскі (спажинни) пост супадае са Спасаўскімі святкамі.

    Але наш народ цярпліва перажываў і падобния асудженні палею релігіі, ізабарони, прадаў - жаючи і захоўваючы традициі язичніцкіх часоў. Надав у
    XIX стагоддзі, калі, здавалася, хрисціянства ўжо даволі тривала "абжилося"на наших землях як нова дзяржаўная релігія, тагачасни люд упартапрытрымліваўся шматлікіх релігійних свят і абрадаў, якія паходзяць зязичніцтва.

    Як пацверджанне Таму і сення ў большасці традицийних абрадаў беларусаўми знаходзім адлюстраванне як хрисціянскай, так і язичніцкай релігійнихплыняў, зиходзячи з чаго Надав уживанне назваў многіх абрадаў і святзахавали паралельнае: Каляди - Ражство Христова, Грамніци - Среценне
    Божа, Зяления святкі - Тройца, Івана Купала - дзень ІванаХрисціцеля, Багач -
    Ражство маці Божа і р. Д. Тут варта зазначиць, што приналежнасць гетихсвят та різни релігій виразва характаризуе і працягласць іх па годині. Яквядома, у наших продкаў-язычнікаў месцамі правядзення рытуалаў інабажэнстваў з маленнямі та Багоў і Добрих Духаў билі рошчи, гаі, узвишши,рекі, свяцілішчи, дзе ритуальния святкаванні праводзіліся на працягунекалькіх дзен, а то і тыдняў. Природа, адкрити прастор, неабмежаванаяколькасць удзельнікаў садзейнічалі Таму. Хрисціянскія ж святі і абради --гета храмавия циримоніі, якія ў большасці палею разлічани на аднадзеннияўрачыстасці і маленні. Таму ў сенняшняй цесна пераплеценай канві язичніцкайі хрисціянскай духоўных плыняў заўседы на годину правядзення ТАГО ці іншагаязичніцкага свята припадае некалькі хрисціянскіх: Каляди і Ражство
    Христова, Васілле, Вадохришча; гукання Вясна і Саракі, Вялікдзень,
    Дабравешчанне, Юр'е, Мікола; Зяления святкі і Тройца, Духаў дзень і м. д.

    Паколькі на працягу многіх стагоддзяў у нашим краі не було адзінага іпастаяннага веравизнання, Беларускі народ у большасці выпадкаў упартапрытрымліваўся спрадвечнай дзедаўскай віри часоў язичніцтва, якая хоць ізабаранялася і критикавалася хрисціянствам і іншимі релігійнимі плинямі ідзяржаўнымі структурамі, але була адзіним, пастаянним і агульнавядомим наўсей териториі веравученнем, якое трактавалася няпісанимі законамі продкаў,што битавалі і перадаваліся з пакалення ў пакаленне, як сама сакральнае, ізахавали та наших дзен у виглядзе традицийних рытуалаў, звычаяў,вераванняў і м. д.

    Падобная сітуация даволі пераканаўча сведчиць пра тое, што спрадвечнаятрадицийная Аснова і ўсе, што на їй створана, уяўляе сабой найболинустойлівае і актыўнае звяно ва ўкладзе жицця чалавека.

    Абраднасць - гета традицийная норма паводзін, якая винікае згістаричнага вопиту жицця многіх і многіх пакаленняў.

    У народному календарі сами актыўны абрадави комплекс припадае на Вяснаі восени - менавіта на тия пори року, калі чалавек засяваў ніву і ўбіраўяе. Така акалічнасць невипадковая. Пасля доўгага зімовага сну аживалаприрода, абуджалася та новаго вітка жицця маці-зямля. Думи і надзеічалавека ў гети час билі прасякнути разважаннямі аб рання і цеплай Вясна,будучим ураджаі, сприяльним пладавітасці зямлі, надвор'і. Але перш чимприступіць да актыўнай сялянскай працю, трэба було дачакацца, Пакульсонейка прагрее зямля, аживіць яе і адзене ў зялени ўбор. Чалавек НЕ жадаўБиць толькі пасіўным назіральнікам і чакаць приходу вясенняга цяпла іпачатку земляробчих робіт. Енімкнуўся праз призму вясенніх абрадаў, різни магічних рытуалаў звярнуцца зпросьбамі і маленнямі та Добрих Духаў і Багоў, каб наблізіць приход Вясна іабудзіць живатворную сілу зямлі. Гукання Вясна, Саракі, Благавешчанне,
    Юр'е, Мікола і многія іншия вясеннія святі і присвяткі билі прасякнутигета надзеннай мара людзей. А дачакаўшыся цяпла і засеяўшы ніву, трэбабуло звярнуцца і так Духаў-продкаў, каб разлічваць і на іх благаславенне ісприянне ў паўсядзенных справах земляроба. I Таму напяредадні Духава дня,альбо Трійці, у суботу спраўлялі духаўскія ці, як іх яшчэ називаюць,траечния, Дзяди.

    У аналагічнай паслядоўнасці праходзіць і восеньская абраднасць, сенсякой зводзіўся та ТАГО, каб аддзячиць Багоў за здабити ўраджай і багацце ўсялянскіх засіка і камер. Макаўе, яблични і арехави Спас, Прачистая,
    Багач, Пакроў визначаюцца ритуаламі, маленнямі і ахвярапринашеннямі Багам імаці-зямлі за іх ласку і клопат пра дабрабит чалавека і шчодрия дарисялянскай ніви. Вянцом восеньскай абраднасці зноў жа билі асяніни, цізмітраўскія Дзяди, на якіх дзякавалі Духаў-продкаў за іх садзеянне ісприянне ў земляробчих і гаспадарчих справах чалавека і здабьггкі насялянскіх палях.

    Зімови і летні перияди, як вядома, характаризаваліся актыўнай працайлюдзей. Пачинаючи з Піліпаўкі і амаль да Вялікадня абраблялі льон, ткаліпалатна, шилі, вишивалі. Пачынаўся стойлави периял для живели, якуюштодзенна трэба було даглядаць, а таксамо тримаць у цяпле жилле, навучицьграмаце дзетак і м. д. Літа ж у сваю чаргу патрабавала актыўнай аддачи сілна полі, у лузі, у лісі: "Літа працуе на зіму, а зіма на літа" альбо "Штоўлетку придбаеш, то зімой з'ясі ", - сведчиць народна мудрасць. Таму річнаі зімовая абраднасць прадстаўлена значна вузей у народному календарі, завиключеннем калядних (раждзественскіх) і купальскіх дзен, якія биліпримеркавани та перыядаў зімовага і летняга сонцастаяння.

    Варта зазначиць і таку асаблівасць каляндарвих абрадаў, што многія зіх характерни толькі для пэўных рэгіенаў Беларусі і хутчей захаваліся якрелікти племянной культури наших продкаў. Так, абрад Пахаванне страли побутітолькі на териториі, якую насялялі радзімічи, Вадженне куща і Жаніцьба
    Пасвета - Дригвічи і Яцвягі, Жаніцьба Цярешкі і Камаедзіца - кривічи. Укантексце сенняшняй агульнанациянальнай традицийнай культури гетия абрадиўяўляюць сабой парегіянальния абрадавия локуси, якія значна дапаўняюць іўзбагачаюць нашу духоўную спадчину.

    Сямейная абраднасць ахоплівае сама велика важния вехі ў жицці чалавека --нарадженне, вяселле, провадив ў війська, перасяленне ў нову хату, пахаваннеі памінанне нябожчика - якраз усе тия моманти, якія билі сама велика значниміі адказнимі, пэўнай мяжой на жыццевым шляху. I хоць усе яни абгрунтаванипрактичнай неабходнасцю, іх змести у асноўным напоўнены клопатам абпрадаўжэнні чалавечага роду, здарова развіцці будучага патомства. Нездармаж у народзе кажуць: "Калі дзіця на світ приходзіць, нові шматок хлібародзіць "," Без дзяцей ціха, ди на старасці ліха "ці" Дзіцятка хоць і Кривий,ди бацьку з МАТКАЛ міла ".

    У беларусаў з нарадженнем дзіцяці звязано два абради - адведкі
    (адведзіни), калі сваякі і знаемия приходзілі да бацькоў немаўляткі, кабпавіншаваць іх і раздзяліць іх радасць, падтримаць Малад бацькоў слушнимсловами, практичним павучаннем альбо материяльнай дапамогай, і радзіни
    (хресьбіни) - абрад хришчення дзіцяці ў царкве або касцеле. Жадання здароўямаці і дзіцяці, шчаслівага будучага лісі нованароджанаму ўласціва многімритуальним дзеянням, звичаям і павер'ям, што суправаджаюць радзіннуюабраднасць.

    Менавіта ў сям'і і дзецях - шчасце чалавека і яго вечнасць.

    Стваренню Новай сям'і з даўніх часоў надавалася важвае значенне. Патих, хто будзе бацька і маці, яшчэ задоўга да вяселля судзілі аб лісібудучай сям'і і яе нашчадкаў. Невипадкова, што сярод усіх сямейних абрадаўвясельная абраднасць сама працяглая па годині. Пачинаецца яна звичайнасватає, калі жаніх з двума-трима сваякамі прыходзіў да бацькоў дзяўчыныпрасіць яе рукі. Атрымаўшы згоду на виданні дачкі, праз тидзень-двазбіраліся на заручини, дзе сустракаліся родзічи жаніха і нявести, і ўжопасля такога знайомства і згода двох родаў на маючи адбицца шлюб дамаўлялісяаб годині правядзення вяселля, якое звичайна гулялі некалькі дзен.
    Заканчваліся ж Беларускія вясельния абради пярезвамі, калі на працягутидня, а то і більш, госці маладога і Малад запрашалі адзін аднаго таксябе ў госці.

    провадив навабранцаў у війська таксамо на працягу апошніх стагоддзяўвиліліся ў характерни для гета падзеі абрад, які хутчей быў викліканизаклапочанасцю рідних і бацькоў аб вяртанні будучага салдат живим іздарова да роднай хати, у сваю сям'ю.

    Беларускі абрад провадаў на армійську службу складаецца з некалькіхрытуалаў, такіх, як паездка навабранца з роднимі ў храм, дзе за яго здароўе служилі абедню, развітанне з аднавяскоўцамі - абход будучимсалдат рідних і знаних у палею весци, якія яму зичилі хутчейшагавяртання дадому, а старейшия людзі, бивалия салдат дзяліліся сакретамівайсковага жицця, вечар-провадив, што спраўлялі за дзень даад'езду на збірної пункт, на якім будучага воіна аплаквалі і благаслаўлялі
    "Чесна служиць Айчине", надзялялі грашима і речамі "на дарога", а таксамопровадив непасредна ў дзень адпраўлення з палею хати, калі родния рабілі шматлікія ритуали і магічния дзеянні, "каб хлопець живим іздарова вярнуўся тому ".

    Перасяленне ў нову хату атримала назву - улазіни альбо ўваходзіны, дляякіх характерни ритуали, накіравания на шчаслівае і заможнае праживаннепэўнай сям'і на новим Месце.

    Смерць була канчатковай мяжой зямнога існаваннячалавека. Скарга і паша, з якой праводзяць у апошні шляхнябожчика, - гета своеасаблівая даніна павагі і ўдзячнасці запакінути ім слід на зямлі, сярод людзей.

    Беларускія жалобния абради складаюцца з двох частак - пахаванняпамершага і памінальних дзен аб ім: траціни, шасціни, саракавіни і м. д. Павераваннях беларусаў, пахаванне - гета провадив чалавека "на той світ", дзеен прадаўжае свае бясконцае і вечнае існаванне ў виглядзе Духа-продки із'яўляецца апекуном свойого роду і сям'і.

    Як бачим, традицийная абраднасць беларусаў складаецца з характернихритуальних цыклаў, якія адлюстроўваюць спрадвечни ўклад жицдя людзей,культуру іх побуті, светапоглядную АСНОВА. I хоць каляндарния і сямейнияабради Вельмі старажитния па сваім паходжавні, аднака да сенняшніх дзен яниНЕ страцілі метавай накіраванасці і призначення ў народним жицці, здолелізахаваць у сабе адну з цікавейших старонак народного побиту, нашавациянальнай культурнай спадчини.

    Калядния святі займаюць асобнае Месце сярод інших свят народногокалендар. З гетимі святамі Наші продкі звязвалі свае надзеі на шчасліваежицце у будучим Годзьо, на багаті ўраджай і дабрабит сям'і, на перамогу літанад зімой, цяпла - над холадам, святла - над цемрай.

    Увесь земляробни каляндар тримаецца на такіх цикл свят: Вялікдзень іінш. веснавия святі і присвяткі, у тим ліку гукання Вясна, Юр'е, Мікола;літах - Івана Купала; восени - Дзяди, Багач, Пакрова; зімой - Каляди.

    ВЯЛІКДЗЕНЬ

    У хрисціянскім календар Вялікдзень рухомае свята і штогод припадае наперияд з 4 Квітня па 8 травня. Яно адзначаецца ў католікаў у нядзелю пасляпоўні, якая настає наступна за 21 сакавіка, ці дакладней, периядамвясенняга раўнадзенства, а ў праваслаўных вернікаў пасля 21 сакавікаадлічваецца ўперад 13 дзен і таксамо визначаецца нядзеля пасля поўнагамісяці.

    У жицці наших продкаў-язычнікаў Вялікдзень адзначаўся ў гонар Бога
    Сонце - Даждзьбога. Менавіта адтуль і прийшла гета назва ў сучаснубеларуску лексіку, бо, як вядома, хрисціянская назва свята - Великдень.
    Вясеннія шматкантрастния "паводзіни" природи виклікалі ў анімістичнихразважаннях старажитних людзей уяўленні аб барацьбе природних стихій: ціхіхі ветраних дзен, снегападу і дажджоў, цемри і святла, холаду і цяпла,кантрастнасць якіх виразна падкреслівала воблачнае або чистае неба.
    Актыўнае сонечнае цяпло ў красавіку вдень суправаджалася дзюркотливі ручаеў ізаспівавши жаўрукоў, ноччу ж, наадварот, у свае праві ўступала цемра, падпакровам якой яшчэ заўважна праяўляў свае здольнасці Мароз. Так паўтараласямногія суткі. Але час ночи і цемри няўмольна звужаўся, працягласць днястанавілася большай за ноч, што давала магчимасць чалавеку разважаць абпераканаўчай перамозе Сонце над цемрай і холадам, своеасаблівимуваскрашенні яго да новаго вітка жицця. На Новае кола жицця пад сонечниміпромнямі адраджалася і зямелька. Усе гета НЕ маглів НЕ радаваць славяніна -земляроба. Вітаючи перамогу Сонце (Даждзьбога) і Початок аднаўлення зямнойприроди, Наші продкі-язичнікі спраўлялі свята вялікага дня - Вялікдзень.

    Як і слов'яни, у дахрисціянскія годинник падобния святкаванні адзначаліегіпцяне, фінікійци, грекі, фригійци і іншия народи. У старажитних егіпцянуваскресенне вярхоўнага Бога Асіриса Надав сустракалі словамі "Асірисуваскрес! ". Зразумела, што хрисціянства, як релігія більш позняга перияду,увасобіла лепшия традициі язичніцтва і стваралася на іх. Так дзенпаслявясенняга раўнадзенства ў хрисціянстве примеркавани дні смерці іуваскресення Ісуса Христа.

    Згодна хрисціянскай міфалогіі, у пятніцу іудзеі асудзілі Сина Божагана смерць праз распяцце яго на крижі. У суботу прихільнікі Ісуса Христавипрасілі ў іудзейскага Цара дазвол на пахаванне і перанеслі яго ціла ўпячору, заваліўшы ўваход вялізним каменем. А ў Неділя, калі маці божая зсваімі сяброўкамі прийшла, каб апрануць свойого сина-нябожчика ў пас -мяротнае адзенне і Зробити адпаведнае ўбранне яго пасмяротнага ложа, Анеля убілим адзенні абвясціў їй і жанчинам, што Ісус Христос уваскрес. МенавітаТаму, як толькі пачинаецца нядзеля (апоўначы з суботи на нядзелю) у царквахі касцелах робіцца тройчи абиход вакол храму, пасля чаго свяшченнікіўрачыста абвяшчаюць: "Христос уваскрес!" Са словамі "Христос уваскрес!" напрацягу нядзелі і наступних двох дзен, сустракаючися са сваімі знаемимі,роднимі, сябрамі, вітаюцца ўсе хрисціяне, на што адказваюць "Ва ісцінуўваскрэс! "і цалуюцца.

    У народним жицці гета свята травні свае адметния адценні і каларит.
    Напяредадні та чацвярга, які вазиваюць "чисти чацвер", старанна прибіралі ўхаце, милі падлогу, вокни, бялілі ці аб-клейвалі шпалерамі хату, миліся ўлазні. А ў суботу зранку завешвалі на вокни новыя фіранкі, на абраз --набожнікі, замешвалі ў дзяжи цеста на пірагі і з Абеді распальвалі ў печи.
    Шкірна гаспадинька рихтавала святочния страви: смажена м'яса, каўбасу,варила цибульнае шалyпінне і фарбавала ў яго Адвар велікодния яйкі.

    "Свята Вялічка - з червоним яічкам", - гавораць у народзе. Яйказ'яўляецца Вельмі важливим атрибутам велікодних дзен. Яно сімвалізаваласабой, з аднаго боку, сусветную прастору, нашу галактику, а з другога --кругаварот і бясконцасць жицця, Початок усякага адрадження та жицця. Як і ўбольшасці інших славянскіх народаў, Наші продкі афарбоўвалі велікодния яйкіў зялени, блакітни, чирвони, жоўты кольор, рабілі яйкі-пісанкі, расчерчанияабо расфарбавания рознимі сімвалічнимі ўзорамі і колерамі. Такому яйкунадавалася магічная сіла: з ім виганялі перший раз на пашу живелу, кабзасцерагчи яе пекло злих чараў ведзьмакоў, закопвалі ў першу баразну ці наўскрайку ніви, каб тая добра радзіла, і м. д. Са спрадвечних часоў у нашимнародзе Широке вядома традиция адорваць адзін аднаго на Вялікдзеньсвяточнимі яйкамі. 3 приняццем хрисціянства гета традиция булапераасенсавана пад нову релігію. Паводле праваслаўных біблейскіх паданняў
    Свята Марьія Магдаліна, даведаўшыся аб пакаранні смерцю Ісуса Христа,принесла ў падарунак римскаму імператару Ціберию чирвонае яйка, як знакнявіннасці Сина Божага і сімвалічнае сведчанне ТАГО, што з гетага часуўвесь сусвет нясе на сабе адбітак яго нявінна пралітай криві. Магчима, штогета падзея і стала причинай ТАГО, што, адпаведна хрисціянскай традициі, унаш час велікодния яйкі фарбуюць пераважна ў чирвони колір.

    Вечар з кожнай сям'і звичайна гаспадар ці старейшия людзі ішлі ўхрам "на ўсенашную". 3 сабою бралі па кавалачку кожнай страви: м'яса, сала,Пірог, яйкі, сіль і інш. Зразумела, што ні адна царква або касцел НЕ магліўмясціць усіх жадаючих, Таму людзі часцей збіраліся ў бліжейших хатах, усваякоў і знаних, каб апоўначы вийсці та храму і разам з усімі хрисціянамісустрець радасни час уваскресення Ісуса Христа і присутнічаць у час винасуз храму святих харугваў з лікам святих і ўрачыстага шесця.

    Набаженстви ў гэту ноч заканчваюцца гадзін каля чатирох. На заканченне
    "Усенашнай" свяшченнікі асвяцаюць "Великдень" - принесения з дому харчі. Увялікіх населених пунктах гети хрисціянскі ритуал паўтараецца некалькіразоў на працягу ўсяго нядзельнага дня.

    У гэту ж ноч і тия, хто заставаўся будинку, імкнуліся НЕ спаць. У хатахда ранку гарела святло, запальвалі свечкі не рад абразамі, маліліся Богу,расказвалі біблейскія паданні аб жицці Ісуса Христа, святих Апосталаў іінших святих.

    паслися "усенашнай" зранку ўсе, хто правеў гэту ноч у царкве (касцеле),спяшаліся ў свае сем'і. Будинки шкірний гаспадиня накривала святочні стіл, заякі, Попередня памаліўшыся Богу, садзіліся, "каб разгавецца". Толькі "Используйтеупершиню пасля доўгага сямітидневага посту можна було ўволю паласаваццарознимі стравамі. Есці пачиналі з асвечанага яйка, солі і пірага, а паслявипівалі па чарци гарелкі і смачна снедалі.

    Вельмі радаснимі і жаданимі велікодния дні билі для дзетак. Так іх угосці приходзілі хросния бацька і маці, бабуля-пупарезніца, дзядзькі,цеткі, якія кожнаму з дзяцей приносілі чирвонае яйка. У некаторихмясцовасцях (Рагачоўскі, Слаўгарадскі і іншия раени) дзеці самі абиходзіліДваро сваіх хросних і блізкіх сваякоў, каб атримаць велікодния падарункі.
    Гети звичай визначаецца лакальнимі асаблівасцямі традицийних зон у нашимкраі.

    Абиходи дзеткамі ці дарослимі двароў у палею весци на Вялікдзень маюцьВельмі старажитнае паходжанне. Такіх хадакоў у різни регіенах називаюцьвалачобнікамі, галикальнікамі, валоўнікамі, лалиншчикамі, кукольнікамі іінш. "Валачобнікі - людзі Божия ...", - падкресліваецца ў піснях гетагачасу. Лічилі, што абиходи ІМІ двароў приносілі пладавітасць живели,ураджайнасць на палях, засцярогу падвор'я пекло різни природних стихій.
    Падиходзячи пад акно, валачобнікі, падобва калядоўшчыкам, спявалі песні,ухваляючия гаспадара, гаспадиню, іх сыноў і дачок.

    Кожны радок такий песні суправаджаўся адним з прыпеваў "Христосуваскрос, Син Божи! "," Слава Табі, Божа, на ўвесь світло! "," Да й віно ж,віно Зеля! "," Вясна красна, зялена! "і інш.

    Па заканченні песні гаспадари надзялялі валачобнікаў яйкамі, гарелкай,пірагамі і іншай стравай са святочнага стала.

    Варта зазначиць, што ў сусветнай традицийнай культури валачобния песніда гетага часу захаваліся і зафіксавани толькі ў беларусаў, што характернападкреслівае нациянальную адметнасць наша культурнай спадчини.

    Завяршыўшы абиходи двароў у палею весци, валачобнікі па папяредняйдамоўленасці збіраліся ў адной з хат ці ў апошняй хаце, да якой яниприходзілі з ритуальним спяваннем, і наладжвалі там застолле з цікавимі івяселимі гульнямі, танцамі, песнямі, жартамі.

    На Вялікдзень дзяўчаты гадалі аб будучим лісі, пераскокваючи празсані: хто пераскочиць - так ТАГО ўвосень приедуць свати, а хто не - будзечакаць да наступнага року.

    3 гетимі ж днямі ў народзе було звязана Вельмі многа павер'яў іпрадказанняў.

    У многіх мясцовасцях у першу велікодни дзень виходзілі з хат, кабубачиць усход сонца. Гаварилі, што ў гети час сонца биццам "іграе наўсходзе ", пераліваецца рознимі колерамі. Таку "гульню сонца" звязвалі з
    "Вяшчаннем на добрав літа" і шчаслівимі вяселлямі на працягу року.

    П

         
     
         
    Реферат Банк
     
    Рефераты
     
    Бесплатные рефераты
     

     

     

     

     

     

     

     
     
     
      Все права защищены. Reff.net.ua - українські реферати !